ERÜ Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mahmut Doğan danışmanlığında Dr. Duygu Aslan Türker tarafından hazırlanan doktora tezinde, siyah havuçta bulunan antosiyaninlerin (mor, kırmızı renk veren ve antioksidan özellikleriyle bilinen bileşikler) hücre hatları üzerindeki etkisi incelendi.
Antosiyaninlerin laboratuvar ortamında kolon ve karaciğer kanseri hücre hatlarında, hücrelerin çoğalmasını baskılayıcı etkisi olduğu belirlenen çalışma, 2022 yılında "Food and Bioproducts Processing" isimli Q1 dergide makale olarak yayımlandı.
Çalışmanın devamı niteliğinde ise Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Yetiman'ın yürütücülüğünde siyah havucun kullanıldığı şalgam suyu üzerine araştırma yapıldı. "Probiotics and Antimicrobial Proteins" dergisinde 2026 yılında yayımlanan çalışmada, şalgam suyundan izole edilen bazı laktik asit bakterilerin laboratuvar koşullarında antioksidan aktivite gösterdiği, kolesterolü ortamdan uzaklaştırdığı, ince ve kalın bağırsak kanseri hücrelerinde hücre çoğalmasını azaltıcı etki gösterdiği tespit edildi.
Prof. Dr. Mahmut Doğan, AA muhabirine, gıda kimyası çerçevesinde özellikle meyve ve sebzelerin atıklarından katma değeri yüksek bileşikler üretmeyi hedeflediklerini söyledi.
Bu kapsamda pektin, selüloz, karboksimetil selüloz (selülozdan elde edilen, suda kolayca çözünebilen yarı sentetik bir polimer) gibi katma değer sağlayacak ürünleri bu atık maddelerden ürettiklerini anlatan Doğan, bunların hepsini yüksek lisans veya doktora tezi olarak hazırladıklarını dile getirdi.
Doğan, siyah ve turuncu havuçtan renk maddesi üretilmesi yönünde bir proje hazırladıklarını ve doktora tezi olarak yayımladıklarını ifade ederek, renk maddesini ürettikten sonra kalite parametrelerini incelediklerini kaydetti.
Siyah havuçtaki renk maddesinin antikanser etkisi tespit edildi
Bu maddenin biyoaktif özelliklerini araştırdıklarını ve çalışmalarını kanser üzerine yönlendirdiklerini dile getiren Doğan, antosiyaninler adı verilen renk maddelerinin karaciğer ve kolon kanseri hücrelerindeki etkilerini değerlendirdiklerini belirtti.
Hacettepe Üniversitesi ile işbirliği yaptıklarını anlatan Doğan, "Neticede siyah havuçtaki renk maddesinin, kolon kanseri hücresine olumlu etkisinin olduğunu gözlemledik. Antikanser etkisinin olduğunu gördük. Yine karaciğer hücre kültürlerinde de olumlu etkilerini tespit ettik. Bu bulguları yayına dönüştürdük. Uluslararası çapta önemli dergilerde birkaç yayın yaptık. En iyi dergilerde bu sonuçları yayınlamış olduk." dedi.
Doğan, bu sonuçların ardından Ahmet Yetiman ile siyah havucun kullanıldığı şalgam suyu üzerinde çalıştıklarını, şalgam suyunun içindeki 50-55 tür laktik asit bakterisini izole ettiklerini anlattı.
Bu bakterilerin antioksidan ve diğer fonksiyonel özelliklerini ele alarak bir seçim yaptıklarını dile getiren Doğan, Lactobacillus brevis (fermente gıdalarda ve insan mikrobiyotasında bulunan, çubuk şeklinde, gram-pozitif ve laktik asit üreten bir bakteri türü) bakterisinin kolon kanseri hücre kültürü üzerindeki etkisini denediklerini söyledi.
Proje için Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Tıp Fakültesi İmmünoloji Bölümü ile işbirliği yaptıklarını belirten Doğan, "Hücre kültürü çalışmalarını orada yürüttük. Bu çalışmanın sonucunda elde edilen bakterinin hem ince bağırsak hem de kalın bağırsak kanser hücrelerinde yüzde 90-95 düzeyinde hücreleri bozduğunu, azalttığını tespit ettik. Bu bakterinin kendisi veya diğer laktik asit bakterileri şalgamın içerisinde bulunuyor." diye konuştu.
Üniversiteden çıkan bilimsel çalışmaların ya ekonomiye ya da insan sağlığına katkısının olacağını vurgulayan Doğan, "Gençlerimiz, orta yaş kesim daha çok gazlı içecekleri tercih ediyorlar. Halbuki bu şekilde fonksiyonel özelliği yüksek, sağlığa ciddi şekilde etkisi bulunan şalgamın, ayranın tüketilmesinin önemli olduğunu vurguluyoruz." ifadesini kullandı.
Doğan, tıp ya da eczacılık fakültelerinin bu çıktılardan yararlanarak kanser hastalarında veya deneysel hayvan modellerinde bunları çalışabileceklerini sözlerine ekledi.
