TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, milletvekillerinin olası İçtüzük değişikliğinde faydalanmaları için İtalya, Almanya ve Güney Kore'deki yasama, denetim ve bütçe süreçlerini inceledi. Elde edilen araştırma sonuçları kitap haline getirilerek dijital ortamda okuyuculara sunuldu.
Kitapların takdim yazısı TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş tarafından kaleme alındı.
Kurtulmuş, demokratik sistemlerin omurgasını oluşturan parlamentoların, halkın sesinin yükseldiği, siyasal meşruiyetin üretildiği ve millet iradesinin kurumsallaştığı temel alanlar olduğunu vurguladı.
Söz konusu çalışmaların İtalya, Almanya ve Güney Kore parlamentolarının tarihsel deneyimine ışık tutarken, TBMM'de yürütülen tartışmalara, anayasa ve içtüzük çalışmalarına zengin bir çerçeve sunduğunu belirten Kurtulmuş, “Bu çalışmaların parlamento usullerinin gelişmesine ve demokratik standartlarımızın ilerlemesine vesile olmasını temenni ediyorum.” dedi.
"İtalya Parlamentosunda Yasama, Denetim ve Bütçe Süreçleri"
Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından hazırlanan bu kitap, İtalya'nın siyasal yapısını, Temsilciler Meclisi ve Senatonun işleyişini, kanun yapım prosedürlerini, denetim mekanizmalarını ve bütçe süreçlerini kapsamlı bir biçimde ele alıyor.
Çalışma, parlamenter sistem içinde her iki meclisin de eşit yetkilere sahip olduğu istisnai bir örnek olarak İtalya'nın siyasi yapısını tanıtmayı, bununla birlikte hem Genel Kurul hem de komisyonlardaki nevi şahsına münhasır yasama, denetim ve bütçe yetkilerini ayrıntılarıyla sunarak parlamento çalışmaları alanına katkıda bulunmayı hedefliyor.
Parlamentoyu teşkil eden Temsilciler Meclisi ve Cumhuriyet Senatosunun oluşumu, genel yapısı, parlamento üyeliğiyle ilgili konuların, parlamentonun asli organlarının ve parlamentoyla alakalı öne çıkan diğer oluşumların ayrı ayrı anlatıldığı kitapta, Temsilciler Meclisi ile Senatoda kanun yapım süreçleri incelendi, bir yasa önerisinin her iki mecliste katetmek zorunda olduğu aşamalar aktarılıyor.
"İtalya'da, birbiriyle eşit yetkilere sahip 2 meclis bulunuyor"
Kitaba göre, üniter cumhuriyet İtalya, 5'i özerk olmak üzere toplam 20 idari bölgeden oluşan bir yapıya sahip. 1948 yılında kabul edilen anayasanın yürürlükte olduğu İtalya'da, birbiriyle eşit yetkilere sahip 2 meclis bulunuyor.
Hükümetin çift meclisli parlamentonun her iki kanadının da güvenoyunu alarak göreve başlaması ve görev süresince parlamentoya karşı sorumlu olması dolayısıyla parlamenter hükümet sisteminin tipik örnekleri arasında yer alıyor.
Yasama yetkisinin sahibi İtalya parlamentosu, yetkilerini devredemiyor. Aciliyet arz eden ihtiyaç hallerinde hükümet kanun hükmünde düzenlemeler çıkarabiliyor. Ancak bunu kanuna dönüştürülmek üzere aynı gün içinde parlamentoya sunma zorunluluğu bulunuyor.
2020'deki referandumla Temsilciler Meclisi üye sayısı 630'dan 400'e, Senato üye sayısı 315'ten 200'e indirilirken, İtalya'da bir yasa önerisi iki meclisten herhangi birine sunulabiliyor. Bir mecliste kabul edilen öneri diğerine gönderilmesinin ardından aynı metin her iki mecliste de kabul edilince kanunlaşabiliyor.
"Vekillere, ödenekten kesme ve salondan çıkarma cezası"
Bir kişi her iki meclise birden üye olamazken, milletvekillerinin, meclis çalışmalarına katılma yükümlülüğü bulunuyor.
Genel Kurul ve komisyonların çalışmalarına üyelerin katılımının tespitine ilişkin uygulanacak kural ve yöntemleri belirlemek, Başkanlık Divanının görevleri arasında yer alıyor. Başkanlık Divanı, Genel Kurul ve komisyon çalışmalarına katılmamaları sebebiyle milletvekillerinin ödeneklerinden kesinti yapılmasına karar verebiliyor.
İtalya parlamentolarındaki disiplin cezaları da İçtüzükle düzenleniyor. Uygunsuz sözler veya davranışlarıyla görüşme özgürlüğünü veya oturumun düzenini bozan milletvekilini başkan, isimlerini söyleyerek uyarıyor. Uyarı cezası alan üye, davranışları veya sözleri hakkında açıklama yapmak isterse, başkanın takdirine göre oturumun sonunda veya o esnada söz alabiliyor.
Başkan, aynı gün iki defa uyarılan veya birinci uyarıdan bağımsız olarak bir başka üyeye veya hükümet üyelerine karşı hakaret niteliğinde ifadeler kullanan üyenin salondan çıkmasını isteyebiliyor.
Üyenin başkanın davetine uymayı reddetmesi durumunda başkan toplantıya ara verip, emirlerinin yerine getirilmesi için idare amirlerine talimat verebiliyor.
Şiddet çağrısında bulunan, isyana teşvik eden, diğer milletvekillerine veya hükümet üyesine yönelik tehdit veya şiddet eylemlerinde bulunan, devletin temel kurumları veya devlet başkanına yönelik hakaret içeren ifadeler kullanan üyenin 2 ila 15 birleşim için parlamento çalışmalarına katılmaktan menedilmesi, meclis başkanı tarafından başkanlık divanına teklif edilebiliyor.
Başkanlık Divanı tarafından alınan karar Genel Kurula bildiriliyor ve bu karar hiçbir şekilde tartışmaya açılamıyor. Üyenin, öngörülen süre dolmadan Meclise yeniden girmeye teşebbüs etmesi halinde, geçici çıkarma cezasının süresi iki katına çıkarılıyor.
Öte yandan bir milletvekilinin istifası halinde, seçildiği listede ondan sonra en çok oyu alan adayın seçildiği ilan ediliyor.
"Bütçe süreçleri ile ilgili detaylı bilgilere yer verildi"
Bütçe sürecine ilişkin de detaylı bilgilerin yer aldığı kitapta, şu ifadelere yer veriliyor:
"Parlamento geleneksel olarak bütçenin onaylanması sürecinde önemli yetkilere sahip olsa da 1980'lerin sonlarından itibaren yapılan çeşitli reformlar sonucunda yürütme, parlamento karşısında güç kazanmıştır. Yine de İtalya'da bütçenin parlamento tarafından kabulü, hükümet açısından zorlu bir süreç olarak kabul edilmektedir."
Parlamentonun bütçenin uygulanması sürecinde sınırlı bir rol oynadığı belirtilirken, bütçe komisyonlarının bu süreçte önemli bir rol üstlendiği vurgulandı.
"Almanya Parlamentosunda Yasama, Denetim ve Bütçe Süreçleri"
Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından hazırlanan bu kitap, okuyucuya Almanya yasama organı hakkında detaylı bilgiler sunmayı hedefliyor.
Eserde, Almanya siyasi yapısının temel çerçevesi ve ana hatlarıyla anayasal kurumlar, Parlamentoyu oluşturan Alman Federal Meclisi ve Federal Konseyin genel yapısı, görevleri, parlamento üyeliği, parlamentonun organları, parti grupları ve diğer öne çıkan kurumların yanı sıra kanun yapım süreçleri, çeşitli denetim mekanizmaları ve bütçe süreci de ayrıntılı şekilde ele alınıyor.
Kitaba göre Almanya, 16 eyaletten oluşan federal bir devlet yapısına sahiptir. 1949 yılında yürürlüğe giren anayasa niteliğindeki Temel Yasa ile yönetilen ülkede yasama organı, halk tarafından seçilen üyelerin yer aldığı Federal Meclis ile eyalet hükümetlerince atanan üyelerden meydana gelen Federal Konseyden oluşuyor. Yasama sürecine ayrıca Cumhurbaşkanı da anayasal yetkileri çerçevesinde dahil oluyor.
2021 yılı genel seçimlerinde, seçim sisteminin yapısından dolayı toplam sandalye sayısının 736'ya yükselmesi, Alman Federal Meclisini dünyadaki parlamentolar içerisinde doğrudan seçimle işbaşına gelen üye sayısı en yüksek meclis konumuna getirmiştir. Gerek siyaset kurumunda gerekse kamuoyunda geniş tartışmalara konu olan bu tablo üzerine, 2023 yılında yapılan seçim reformuyla toplam üye sayısı 630 olarak sabitlenmiş ve seçim sisteminde esaslı değişikliklere gidilmiş.
Almanya'da federal kanunlar, Anayasa'da öngörülen yasama süreci doğrultusunda kabul ediliyor. Kanun önerileri ilk olarak Federal Mecliste görüşülüyor. Federal Meclis tarafından kabul edilen öneriler daha sonra Federal Konseyde değerlendiriliyor. Federal Konseyin onay vermesi halinde yasama süreci ilgili diğer prosedürel adımlar tamamlanıyor.
"Uzlaşma Komisyonu anlaşmazlıklarda devreye giriyor"
Kitapta, Federal Meclis ile Federal Konsey arasında görüş ayrılığı yaşanması halinde Uzlaşma Komisyonunun devreye girebildiği belirtiliyor.
Kanun tekliflerinin iki meclisteki görüşmeleri esnasında uzlaşma sağlanamaması halinde duruma göre Federal Konseyin, Federal Meclisin veya Hükümetin talebiyle oluşturulan Komisyonun önerisi doğrultusunda yasama sürecinin devam ettiği, böylece federal yapı içerisinde iki meclis arasında uzlaşının sağlanmasının amaçlandığı ifade ediliyor.
"Federal Meclis bütçe sürecinde öne çıkıyor"
Çalışmada, Almanya'da bütçe tasarıları dışındaki Federal Hükûmet kanun önerilerinin öncelikle Federal Konseye sunulması gerekirken, bütçe tasarılarının Federal Meclis ile Federal Konseye aynı anda sunulduğu, buna rağmen bütçe sürecinde Federal Meclisin daha güçlü bir konuma sahip olduğu belirtiliyor.
Federal Meclisin bütçe hakkını komisyon çalışmaları ve Genel Kurul görüşmeleriyle kullandığı, özellikle Bütçe Komisyonunun bütçenin görüşülmesi ve şekillendirilmesinde merkezi rol üstlendiği ifade ediliyor. Kitapta ayrıca, mali disiplinin korunması ve federal yönetim ile eyaletler arasındaki bütçe koordinasyonunun sağlanmasında İstikrar Konseyinin önemli bir işlev üstlendiğine de dikkat çekiliyor.
"Güney Kore Ulusal Meclisinde Yasama, Denetim ve Bütçe Süreçleri"
TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığınca “Güney Kore Ulusal Meclisinde Yasama, Denetim ve Bütçe Süreçleri" konulu kitap hazırlandı.
Güney Kore (Kore Cumhuriyeti) Ulusal Meclisinin siyasi ve idari yapısı ile yasama, denetim ve bütçe süreçlerinin ele alındığı kitapta başkanlık sistemiyle yönetilen ancak başbakanlık makamının da bulunduğu ülkede tek kamaralı bir parlamento olarak yasama görevini Güney Kore Ulusal Meclisinin üstlendiği aktarılıyor. Çok karmaşık olmayan yasama süreci tablolar eşliğinde ayrıntılı olarak ele alınıyor.
Kitaba göre, ilk Anayasası 1948'de yapılan Güney Kore'nin kabul ettiği her bir anayasa, yeni bir siyasi dönemin başlangıcı oldu. Altıncı Cumhuriyeti kuran ve 1987'de yürürlüğe giren mevcut anayasa muhalefet ile uzlaşı içerisinde hazırlandı ve referandumda yüzde 93 oy oranıyla kabul edildi.
300 milletvekiline sahip Ulusal Meclise kanun tekliflerini milletvekilleri, daimî komisyonlar veya hükümet sunabiliyor. Meclis bünyesinde bakanlıkların karşılığı olan 17 daimî komisyonun yanı sıra Etik Özel Komisyonu gibi özel ihtisas komisyonları yer alıyor. Bazı hallerde önce komisyon sonra Genel Kurul görüşmesi şeklindeki olağan yasama sürecin bir istisnası olarak önemli kanun önerileri Genel Kurul tarafından komisyon biçiminde toplanılarak görüşülüyor.
İçtüzük niteliğindeki Ulusal Meclis Kanununa göre yönetilen Ulusal Meclisin bir yıllık olağan çalışma süresinin 100 gün, olağanüstü çalışma süresinin ise 30 gün olduğu ifade ediliyor. Ulusal Meclis Başkanı, ciddi bir bulaşıcı hastalık, doğal afet gibi durumlarda Genel Kurul oturumunun normal bir şekilde yapılmasının zor olduğuna kanaat getirirse, Genel Kurul toplantısını uzaktan video konferans yoluyla da açılabiliyor.
"Kitapta, bütçe sürecine ilişkin de detaylı bilgilerin yer alıyor"
Bütçe sürecine ilişkin de detaylı bilgilerin yer aldığı kitapta Parlamentonun, hükümetin onayı olmadan harcamaları artıracak değişiklikler yapamadığı, ancak bu husus dışında bütçe sürecinde önemli yetkilere sahip olduğu ifade ediliyor.
Bütçe tasarısının Bütçe Komisyonunun yanı sıra daimî komisyonlarda da görüşüldüğü, örneğin Tarım Bakanlığının bütçesinin tarımla ilgili daimî komisyonda ele alındığı ve bütçeleri görüşülürken ilgili bakanların komisyonlarda Parlamento üyelerine ayrıntılı açıklamalar yaptıkları vurgulanıyor.
Parlamento bütçenin uygulanması ve denetlenmesi sürecinde de önemli bir rol üstlenirken, bütçe dışında emeklilik fonu, işsizlik sigorta fonu, turizm tanıtım ve geliştirme fonu gibi bütçe dışı fonların gelir ve gider hesapları Parlamento'nun onayına sunuluyor.
Kitap ayrıca Denetim ve Teftiş Kurulunun yanı sıra Ulusal Meclis Bütçe Müdürlüğünün de Parlamentonun bütçe denetimine önemli destek sağladığını, her yıl 100'den fazla bütçe analiz raporu yayımladığını ve Parlamentoda görüşülen kanun tasarılarının mali etkilerine ilişkin yılda 400 ila 500 maliyet tahmini hazırladığını aktarıyor.
"Kitaplar milletvekillerine dijital ortamda ulaştırıldı"
Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından hazırlanan kitaplar, TBMM Başkanı Kurtulmuş'un talimatıyla kâğıt israfının önüne geçilmesi amacıyla yürütülen dijital yayın projesi kapsamında milletvekillerine elektronik ortamda sunuldu.
