Karabük Üniversitesinde (KBÜ) yürütülen TÜBİTAK destekli proje kapsamında, saldırganlık davranışlarının altında yatan bilişsel süreçlerin incelenmesine yönelik yurt dışında geliştirilen Video Tabanlı Sosyal-Duygusal Bilgi İşleme Ölçeği (SBİ-Ö) Türkiye’ye uyarlandı.
KBÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü Araştırma Görevlisi Mustafa Talha Türel’in yürütücülüğündeki çalışma, TÜBİTAK 1002-A Hızlı Destek Programı kapsamında gerçekleştirildi. Projede ölçeğin Türkçeye kazandırılmasının yanı sıra Türkiye’nin kültürel yapısına uygunluğu ve psikometrik özellikleri de incelendi.
Türel, çalışmanın temelinde sosyal-duygusal bilgi işleme modelinin bulunduğunu belirterek, saldırganlık davranışlarının anlaşılmasında bireylerin sosyal durumları nasıl yorumladığının önem taşıdığını ifade etti.
Belirsiz veya olumsuz sosyal karşılaşmaların kişiler tarafından gerçekte olduğundan farklı biçimde yorumlanabileceğine dikkati çeken Türel, bu durumun saldırganlıkla ilişkili bilişsel süreçlerden biri olan düşmanca atıf yanlılığı kapsamında değerlendirildiğini söyledi.
Ölçekte 8 belirsiz sosyal hikaye yer alıyor
Ölçeğin psikiyatri profesörü Emil Coccaro ve çalışma arkadaşları tarafından geliştirildiğini aktaran Türel, projeyle söz konusu ölçüm materyalinin Türkiye’ye ve Türk kültürüne kazandırılmasının amaçlandığını belirtti.
Türel, ölçeğin 8 belirsiz sosyal ipucu içeren hikayeden oluştuğunu kaydederek, bu hikayelerin olumsuz sosyal karşılaşmalar ve belirsiz niyetler üzerine kurgulandığını anlattı.
Ölçeğin yalnızca dil çevirisinin yapılmadığını, kültürel uyarlama sürecinin de yürütüldüğünü belirten Türel, hikayelerin Türkiye’deki kültürel bağlama uygun hale getirilmesi için uzman görüşlerinden yararlanıldığını ifade etti.
Hikayeler video formatına dönüştürüldü
Çalışma kapsamında ölçeğin içeriğinin video formatına dönüştürüldüğünü aktaran Türel, TÜBİTAK projesinden sağlanan destek kapsamında bir firmayla anlaşarak videoların çekimlerini gerçekleştirdiklerini söyledi.
Videoların görsel ve işitsel dönüşümünün ardından ölçeğin farklı psikometrik yapılarla ilişkilerinin de incelendiğini belirten Türel, yapılan analizlerde ölçeğin farklı saldırganlık düzeylerine sahip bireyleri birbirinden ayırt edebildiğinin görüldüğünü kaydetti.
Türel, ölçekten elde edilen sonuçlarla saldırganlık ölçümü arasında yüksek ilişki bulunduğunu belirterek, bunun geliştirilen ölçüm aracının işlevsel olduğunu gösterdiğini ifade etti.
Çalışmanın Türkiye’de saldırganlığın bilişsel boyutlarının araştırılmasına katkı sağlayabileceğini vurgulayan Türel, modern ve geliştirilmiş bir ölçüm aracının Türk kültürüne kazandırıldığını belirterek, araştırmanın alandaki yeni çalışmalara temel oluşturmasını ve farklı projelere kapı aralamasını umduklarını dile getirdi.
