Samsun Üniversitesi Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi Yazılım Mühendisliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Muammer Türkoğlu'nun yürütücülüğünde hazırlanan "Yapay Zeka Destekli İHA'larla Elektrik İletim Hatlarının Denetlenmesi" projesi, TÜBİTAK tarafından 3 milyon lira bütçeyle destekleniyor.
Proje kapsamında üzerinde çalışılan İHA'nın, elektrik hatları boyunca otonom uçması, kablolardaki hasarları, direklerdeki eğilmeleri ve izolatörlerde oluşabilecek kırık ve çatlakları yapay zeka yardımıyla tespit ederek merkeze bildirmesi amaçlanıyor.
Samsun Üniversitesi Milli Teknoloji Atölyesi'nde bursiyer öğrencilerin de katkısıyla yürütülen çalışmada İHA'nın üç boyutlu tasarımları hazırlanırken, elektrik hatlarından elde edilen fotoğraf ve videolar yapay zeka modelinin geliştirilmesi için etiketleniyor.
Projenin ilk 6 aylık bölümünde donanım, haberleşme ve yazılım çalışmalarına ağırlık verilirken, İHA'nın geliştirilmesinin ardından saha testlerine geçilmesi planlanıyor. Doç. Dr. Muammer Türkoğlu, AA muhabirine yaptığı açıklamada, sistemin tamamen otonom çalışmasını hedeflediklerini söyledi.
Projenin 18 ay süreceğini anlatan Türkoğlu, "İstediğimiz yerden kalkış yapacak, gideceği yere kadar otonom olarak kabloları izleyecek. Kablolarda yırtılma, kırık gibi durumlar olduğunda anlık olarak tespit edip merkeze bildirecek. Direğe geldiğinde direğin eğim açılarını kontrol edecek. İstenmeyen bir eğim varsa bunu da merkeze bildirecek." dedi.
İHA'nın direklerdeki izolatörleri de kontrol edeceğini anlatan Türkoğlu, kırılma ve çatlama gibi sorunların sistem tarafından tespit edilerek merkezdeki panele aktarılacağını söyledi.
Türkoğlu, elektrik hatlarının kilometrelerce uzayabildiğini, özellikle dağlık ve ulaşılması güç bölgelerde çalışanların hatları kontrol etmek için uzun süre sahada kalabildiğine işaret etti.
Sistemin arızanın bulunduğu noktayı önceden belirlemesi sayesinde ekiplerin hattın tamamını kontrol etmek yerine doğrudan sorunlu bölgeye yönlendirilebileceğini aktaran Türkoğlu, "İHA'nın zarar gören yeri anlık olarak tespit edip teknisyenlere bildirmesini, teknisyenlerin de sadece nokta atışıyla gidip o kısımları düzeltmesini hedefliyoruz." diye konuştu.
Babasının yaşadığı tehlikeler proje fikrini doğurdu
Projenin kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını vurgulayan Türkoğlu, elektrik sektöründe çalışan babasının yıllar boyunca karşılaştığı çalışma koşullarının proje fikrinin ortaya çıkmasında etkili olduğunu anlattı.
Babasının elektrik hatlarındaki arızaların kontrolü, yeni hatların kurulması ve trafolarla ilgili işlerde çalıştığını dile getiren Türkoğlu, çocukluk yıllarında mesleğin taşıdığı risklere yakından tanık olduğunu söyledi.
Türkoğlu, "Ben çok küçüktüm, yanlış hatırlamıyorsam direkten düştüğü de oldu. Halen izi mevcut. Bunun gibi birçok örnek var. Biz biraz da bunların önüne geçmek istiyoruz." dedi.
Babasının zaman zaman ulaşılması güç bölgelere giderek günlerce evinden uzak kaldığını anlatan Türkoğlu, şöyle devam etti: "Babamın o ortamlara gitmesi, belki günlerce, haftalarca uzak kalması ya da yaralanmalara, ölümlere sebep olabilecek yüksekliklere çıkması biraz da benim için çıkış noktası oldu. 'Bu konuda elimden ne gelebilir?' düşüncesiyle ilerledik. Gelişen teknolojiyle dron teknolojisi geldi, yazılım teknolojisi gelişti. Bu konuya çözüm bulabiliriz diye düşündük."
İHA teknolojileriyle yaklaşık 3-4 yıldır, yapay zeka alanında ise 20 yılı aşkın süredir çalıştığını söyleyen Türkoğlu, iki alandaki deneyimini bu projede bir araya getirdiğini kaydetti.
Afetlerde hasarı hızla tespit etmesi hedefleniyor
Türkoğlu, 6 Şubat 2023'te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından projenin afetlerde kullanılmasına yönelik hedeflerinin de güçlendiğini bildirdi. Deprem ve sel gibi afetlerin ardından elektrik altyapısındaki hasarın belirlenmesinin zaman alabildiğine işaret eden Türkoğlu, İHA'nın afet bölgesine gönderilerek elektrik hatlarındaki sorunları otonom biçimde belirlemesini amaçladıklarını vurguladı.
Türkoğlu, sistem sayesinde kablolardaki hasarların yanı sıra deprem nedeniyle eğilen direklerin de belirlenebileceğini ifade ederek, bilgilerin anlık olarak merkezdeki panele aktarılacağını kaydetti.
Projenin başlangıçta kablo hasarları ve izolatörlerin kontrolüne odaklandığını, çalışmalar ilerledikçe kapsamının genişlediğini anlatan Türkoğlu, projenin insan kaynağının daha verimli kullanılmasına, çalışanların yaralanma ve ölüm riskinin azaltılmasına ve arızalara daha hızlı müdahale edilmesine yardımcı olacağını bildirdi.
Geliştirilen sistemin yerli bir proje olduğunu belirten Türkoğlu, İHA'da kullanılan bazı donanımların yurt dışından temin edildiğini söyledi.
Projenin ilerleyen aşamalarında ithal bileşenlerin de yerli imkanlarla karşılanmasını hedeflediklerini kaydeden Türkoğlu, "Yerli bir projemiz. İçerisinde kullandığımız bazı malzemeler ithal. Zamanla bunu daha da yerlileştirme amacımız var." dedi.
