SANKO Üniversitesi Hastanesi Üroloji Uzmanı da olan Doç. Dr. Küçükdurmaz, hematüri denilen idrarda kanamanın, üriner sistemin herhangi bir yerinden kaynaklanan, makroskopik (gözle görülür) ya da mikroskobik (idrar tahlilinde görülür) karşılaşılan ve malign de (kötü huylu) olmak üzere birçok hastalığın işareti olabileceğini söyledi.
Doç. Dr. Küçükdurmaz, bu önemli bulgunun olası sebepleri, tanı yöntemleri ve tedavi seçenekleri ile ilgili bilgiler verdi.
Hematüri nedir?
Doç. Dr. Küçükdurmaz “Hematüri, böbrekler, böbreklerden idrar kesesine idrarı taşıyan ve üreter adı verilen kanallar, idrar kesesi, idrar kesesinden dışarıya idrarı taşıyan ve üretra adı verilen idrar borusu ve erkeklerde prostat bezinden kaynaklanan çeşitli problemlere bağlı olarak ortaya çıkabilen bir bulgudur” diye konuştu.
İdrarda kanın iki şekilde saptanabileceğini kaydeden Doç. Dr. Küçükdurmaz, “Herhangi bir nedenle yapılan idrar tetkikinde mikroskop ile incelemede rastlanabilir. Buna ‘mikroskopik hematüri’ denir ve genellikle az miktarda kanın idrara karışması sonucu oluşur” ifadelerini kullandı.
Doç. Dr. Küçükdurmaz “Hastaların hekime daha hızlı ve panik halde başvurmasına sebep olan makroskopik hematür ise kişinin idrarında kanı görebileceği düzeyde ve daha fazla kan hücresinin idrara karışmasıyla oluşmaktadır. Bu durumda idrar pembe, kırmızı, çay rengi veya kahverengi olabilir” uyarısını yaptı.
Genellikle altta yatan önemli bir patolojiyi işaret eden makroskopik hematüride hastaların en az yarısında önemli bir ürogenital sistem hastalığı bulunduğunu vurgulayan Doç. Dr. Küçükdurmaz, bu nedenle, makroskopik hematürinin altta yatan nedenini belirlemek için mutlaka ileri değerlendirme yapılması gerektiğini anımsattı.
Doç. Dr. Küçükdurmaz, idrarda kanamaya en sık yol açan nedenleri şöyle özetledi: “İdrar yolu iltihabı hastalıkları, bunların başında en sık sistit; prostat iltihabı ve kanseri, prostatın iyi huylu büyümesi gibi erkeklerde prostat hastalıkları; böbrek iltihabı ve kanseri gibi böbrek hastalıkları; böbrek ve idrar yollarındaki taş hastalığı ve mesane kanseridir.
Kadınlarda adet döneminde idrara kanın karışması yanlışlıkla idrar kanaması olarak değerlendirilebilir, o yüzden bu konuda dikkatli olunmalıdır. Bu durum idrarda kanama olduğunu göstermez.
Uyarılar
Kan sulandırıcı ilaç kullanımının da (aspirin de dahil) idrara kan karışmasına yol açabileceğine vurgu yapan Doç. Dr. Küçükdurmaz, şöyle devam etti: “Yoğun egzersiz sonrası idrarda kan saptanabilir, ağırlık kaldırmak veya aerobik egzersiz buna sebep olabilir. Böbrek ve idrar yollarının hasar gördüğü travmalarda (trafik kazası, spor yaralanmaları, vb.) idrara kan karışabilir.
İdrarda kan saptanması durumunda mutlaka araştırılmalı ve neden kaynaklandığı ortaya konulmalı. Hem idrar yolları sağlığı hem de genel sağlık açısından tedaviyi gerektiren bir durum varsa, zamanında teşhis ve tedavi edilmesi önemlidir.”
Doç. Dr. Küçükdurmaz, idrarda kanamaya sebep olacak hastalıklarla ilgili şu temel bilgileri paylaştı: “- Sistit (mesane enfeksiyonu): Bu olgularda genellikle idrar yaparken yanma, sık idrara gitme, gece idrara kalkma, tuvalete zor yetişme gibi bulgular görülür. Sistit özellikle kadınlarda sık karşılaşılan bir durumdur. Genellikle antibiyotik ile kolaylıkla tedavi edilebilir. Menopoz sonrası dönemde ve cinsel olarak yeni aktif olan kadınlarda tekrarlamalar görülebilir. Böyle durumlarda yinelemeleri önlemek için hekim bazı önlemler önerecektir. Yukarıdaki tabloya titreme, ateş ve yan ağrısının eklenmesi, olayın basit bir sistit olmaktan çıktığının ve böbreklerin de iltihabi olaya karıştığının bulgularıdır. Bu durumda kişinin acil olarak bir uzmana başvurması gerekir.
- Üriner sistem taş hastalığı: Karın yan tarafında bele vuran çok şiddetli ağrı, bulantı ve kusma ile birlikte olan idrar kanaması genellikle taş hastalığını düşündürür. Bu durumda taş hastalığını ortaya koymak için ultrasonografi yapılır ya da batın tomografisi çekilir. Taş saptanması durumunda taşın yerine ve boyutuna göre tedavi planlanır.
- Prostat hastalıkları: Prostat erkek üreme sisteminde yer alan bir salgı bezidir. İltihaplandığı durumlarda sık idrara çıkma, idrarda yanma ve ağrı, ateş ve bunlara eşlik eden idrarda kanama olabilir. Yaşla birlikte prostat büyüyebilir ve erkeklerde ileri yaşlarda sıkça rastlanan bazı işeme problemlerine yol açabilir. Bu durumda da idrarda kan görülebilir. Erkeklerin en sık saptanan kanseri olan prostat kanserinde de idrarda kanama saptanabilecek bulgulardan birisidir.
- Mesane kanseri: Kanamanın idrarda gözle görünecek kadar yoğun olması, özellikle de pıhtılar içermesi genellikle ciddi bir hastalığın habercisi olabilir. Böyle bir durumun bir kez yaşanması bile, asla ihmal edilmemelidir. Böbrek ve idrar yollarından kaynaklanan kötü huylu bir hastalığın belirtisi olabilir. Ülkemizdeki en sık kanserlerden biri olan mesane kanserinin en önemli belirtisi idrarda ağrısız kan görülmesidir. Özellikle sigara kullanımı olan bireylerde risk daha fazladır.
- Böbrek kanseri: Sık olmamakla birlikte idrarda kan görülmesi böbrek kanserinin bulguları arasında yer almaktadır. Yine sigara kullanımı olan, obez veya hipertansif bireylerde böbrek kanseri riski daha yüksektir.”
Teşhis için neler yapılır, tedavisi nasıl olur?
Hekimi teşhis konusunda yönlendiren en önemli unsurun, hastadan alacağı rahatsızlığa ait hikaye olduğunun altını çizen Doç. Dr. Küçükdurmaz, kanamanın süresinin, kanamaya eşlik eden bulguların varlığının tanıya giden yolda yol gösterici olduğunu kaydetti.
İkinci önemli aşamanın, kişinin fiziki muayenesi olduğunu, bunlardan sonra laboratuvar ve görüntüleme tetkiklerinden yararlanılacağını söyleyen Doç. Dr. Küçükdurmaz, sözlerini şöyle tamamladı: “Tanıda İdrar ile ilgili ek bazı tetkikler, bazı kan testleri, idrar yolları ultrasonografisi – bilgisayarlı tomografisi veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) gerekli durumlarda hekim tarafından istenebilir. İdrar kesesinin içine ışıklı bir kamerayla bakılan endoskopik işlem (sistoskopi) ve biyopsi bazı durumlarda gerekebilir.
Sonuç olarak idrarda kan saptanması önemli bir hastalığın belirtisi olabilecek ciddi bir bulgudur ve mutlaka değerlendirilmesi gerekir. Neden saptandıktan sonra uygun tedavi seçenekleri ile hastalığın ortadan kaldırılması hedeflenmektedir.”
